De slaap- en kalmeringsmiddelen die vandaag het meest gebruikt worden zijn benzodiazepines (benzo’s). Vroeger gebruikte men barbituraten, maar in de loop der jaren bleken barbituraten zeer gevaarlijk te zijn. Benzodiazepines bleken minder gevaarlijk en hebben de barbituraten bijna volledig vervangen.
Er bestaan veel soorten benzo’s. Ze verschillen onderling in sterkte en werkingsduur. Het is soms moeilijk om een onderscheid te maken tussen de slaapverwekkende en kalmerende eigenschappen van slaap- en kalmeringsmiddelen. Benzodiazepines vertragen de activiteit in de hersenen en het centrale zenuwstelsel. Of zo’n middel slaapverwekkend of kalmerend werkt, hangt af van de dosis en de werkingsduur.
Bij de keuze van een slaap- of kalmeringsmiddel zijn twee zaken belangrijk: hoe snel het middel begint te werken en hoe lang de gebruiker er iets van merkt. Wie snel wil inslapen, kan geholpen worden met een middel dat snel opgenomen en ook snel weer afgebroken wordt. Dus een middel met een korte werkingsduur. Het voordeel hiervan is dat er ‘s anderendaags slechts een geringe nawerking is. Wie echter lijdt aan stress en spanningsklachten, is meer gebaat met een middel dat langzaam wordt opgenomen en lang doorwerkt. Dus een middel met een lange werkingsduur.
Toch gebeurt het vaak dat iemand een kalmeringsmiddel voor de slaap slikt, of slaapmiddelen gebruikt om te kalmeren.
Slaap- en kalmeringsmiddelen koop je op doktersvoorschrift bij de apotheker. Meestal zijn het pilletjes die met wat water doorgeslikt worden.

Effecten

Alle benzodiazepines remmen de hersenactiviteit. De effecten van slaap- en kalmeringsmiddelen verschillen naargelang de soort en de dosering. Ook is het van belang hoelang je het middel al slikt. Daarnaast spelen persoonlijke kenmerken een rol. Zo kan eenzelfde middel goed werken bij de ene persoon, maar bijvoorbeeld helemaal niet bij de andere.
Benzodiazepines worden vooral gebruikt door mensen met slaapproblemen of met stress- en angstproblemen. Bij het eerste gebruik verminderen de klachten. De slaap verbetert en gevoelens van angst, onrust, onvrede of stress verminderen. Je wordt wel wat suffer en onverschilliger. Je kunt je minder goed concentreren en je spieren verslappen.
Bij dagelijks gebruik van slaapmiddelen nemen de effecten al na twee weken af. Je moet dan een hogere dosis nemen voor hetzelfde effect. Je kunt dus beter niet elke dag een slaappil slikken. Dagelijks gebruik van kalmeringsmiddelen doet de effecten verminderen na acht weken. Bij langdurig gebruik slaan de voordelen om in nadelen. Je krijgt dan last van vervelende bijverschijnselen.
Slaap- en kalmeringsmiddelen worden ook wel eens geslikt door gebruikers van oppeppende drugs zoals speed, XTC of cocaïne. Als die te lang of te oppeppend werken, hopen de gebruikers op die manier terug tot rust te komen.

Risico’s op korte termijn

• Elk medicijn kan een aantal lichamelijke bijwerkingen hebben. Omdat die vaak afhangen van de gevoeligheid en gezondheid van de gebruiker, kunnen die bijwerkingen sterk individueel verschillen. Aandachtig de bijsluiter lezen is de boodschap.
• Onder invloed van slaap- en kalmeringsmiddelen verminderen de concentratie en reactiesnelheid. Door de sufheid verhoogt de kans op verkeers- en andere ongevallen. Bij oudere mensen komen ook vaker valpartijen voor. Ook een neerslachtig gevoel en verhoogde angst kunnen voorkomen.
• Te veel slaap- en kalmeringsmiddelen tegelijk slikken kan voor een overdosis zorgen: bewustzijnsverlies, coma of zelfs ademhalingsstilstand.
• Slaap- of kalmeringsmiddelen combineren met alcohol is gevaarlijk. Het gaat in beide gevallen om verdovende middelen. Toch is het resultaat niet even simpel als 1+1=2. Het verdovende effect wordt veel groter dan dat.

Risico's op lange termijn

• Bij langdurig en regelmatig gebruik hoopt zich steeds meer werkzame stof in het lichaam op. Je krijgt almaar vaker last van vervelende bijverschijnselen. Dat zijn onder meer hoofdpijn, geheugenverlies, vermoeidheid, wazig zien, een suf of leeg gevoel, slappe en vermoeide spieren, duizeligheid en somberheid. Ook de zin in seks kan afnemen.
• Bij langdurig gebruik komen er ook gaten in het geheugen. Je kan steeds minder stress aan of het wordt moeilijker om oplettend te reageren. Je persoonlijkheid kan echt gaan veranderen: gevoelens van liefde, vreugde en genieten raken verdoofd. Het leven lijkt vlak en kleurloos. Je wordt onverschillig en hebt nergens nog belangstelling voor. Dat maakt het ook moeilijker om de oorspronkelijke klachten aan te pakken. Zelfs het besluit nemen om te stoppen met pillen slikken, valt je zwaar.
• Bij ouderen en bij kinderen kunnen er tegenovergestelde reacties opduiken: in plaats van rustgevend krijgen de slaap- en kalmeringsmiddelen een oppeppend of ontremmend effect. Dat geldt ook voor personen die van nature gemakkelijk angstig of agressief worden.
• Benzodiazepines kunnen niet helpen bij depressies. Ze kunnen integendeel een depressie verbergen of veroorzaken.

Afhankelijkheid

• Al na zes tot acht weken gebruik word je afhankelijk van benzodiazepines. Er is zowel sprake van lichamelijke als van geestelijke afhankelijkheid.
  De geestelijke afhankelijkheid is zeer groot: wie lange tijd een slaappilletje slikt, denkt gemakkelijk dat hij of zij niet meer kan slapen zonder. En wie lange tijd kalmeringsmiddelen neemt, voelt zich zonder medicijn soms zo onzeker dat hij of zij de deur niet meer uit durft.
• Na langdurig gebruik stoppen met slaap- en kalmeringsmiddelen is niet gemakkelijk: vaak komen de problemen die werden weggedrukt op dat moment in alle hevigheid weer naar boven. Wie na langdurig gebruik plots stopt, krijgt vaak ook vervelende onthoudingsverschijnselen. Geleidelijk aan afbouwen onder begeleiding van een arts is dus absoluut noodzakelijk.

Meer informatie vind je terug op de website van de DrugLijn.